Θεόφιλος Κ. Φραγκόπουλος: «Προτιμώ να πεθάνω όρθιος, παρά να ζήσω γονατιστός»

0

Σε συνέχεια του σημειώματος για τη ζωή του ευεργέτη Τζώρτζη Χριστοδουλίδη, δημοσιεύουμε άρθρο του Θεόδωρου Μπελίτσου για τον μικρανιψιό του, Θεόφιλο Κ. Φραγκόπουλο, που οδηγήθηκε στην αυτοκτονία από την χούντα το 1969.

Συμπληρώθηκαν φέτος 52 χρόνια από το θάνατο του υφηγητή της Ανωτάτης Γεωπονικής Θεόφιλου Κ. Φραγκόπουλου, ο οποίος είχε ρίζες από τη Λήμνο και συγκεκριμένα από την οικογένεια των ευεργετών Χριστοδουλίδη.

Ο Θεόφιλος Φραγκόπουλος, άνθρωπος με παροιμιώδη ευρυμάθεια και γλωσσομάθεια (γνώριζε 12 γλώσσες), οδηγήθηκε στην αυτοκτονία μετά από πιέσεις που δέχθηκε από ανθρώπους της στρατιωτικής χούντας για να λάβει μέρος σε προπαγανδιστική εκδήλωση του καθεστώτος το 1969.

Στο σημείωμα που συνόδευσε την αυτοχειρία του έγραψε: «Προτιμώ να πεθάνω όρθιος παρά να ζήσω γονατιστός. Οι φίλοι μου θα εκδικηθούν για το θάνατο μου»

Θεόφιλος Κ. Φραγκόπουλος (1917-1969)

Στα τέλη Μαρτίου συμπληρώθηκαν 52 χρόνια από τον θάνατο του υφηγητή της Ανωτάτης Γεωπονικής Θεόφιλου Κ. Φραγκόπουλου, που είχε λημνιά ρίζα από την οικογένεια των ευεργετών Χριστοδουλίδη.

Ο θάνατός του δεν ήταν φυσικός. Οδηγήθηκε στην αυτοκτονία, όταν δέχτηκε ασφυκτική πίεση από ανθρώπους της χούντας να λάβει μέρος σε προπαγανδιστική εκδήλωση με την ευκαιρία της εορτής της 25ης Μαρτίου του 1969.

Το πρωί της 29ης (κατ’ άλλους της 28ης) Μαρτίου 1969 βρέθηκε νεκρός στο εργαστήριο του. Υπήρξε ο πρώτος νεκρός πανεπιστημιακός του αντιδικτατορικού αγώνα. Ας μάθουμε κάποια πράγματα γι’ αυτόν.

Ο Θεόφιλος Κ. Φραγκόπουλος, ήταν γιος του ναυάρχου Κων. Φραγκόπουλου (ενός από τους δικαστές στη «Δίκη των Εξ» το 1922). Είχε και μία αδερφή. Μητέρα του ήταν η Αγγελική (Τζέλα) Παλαιολόγου (ανιψιά του ευεργέτη Τζώρτζη Στυλ. Χριστοδουλίδη, κόρη της αδερφής του Άννας), εγγονή του Λημνιού μεγαλέμπορου Στυλιανού Χριστοδουλίδη.

Ο Θεόφιλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1917 και μεγάλωσε σε φιλοβενιζελικό περιβάλλον. Τελείωσε με άριστα τη Γεωπονική Σχολή της Θεσσαλονίκης το 1939. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος επιστρατεύτηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, όπου είχε υπηρετήσει τη θητεία του, και βρέθηκε με το Στόλο στη Μέση Ανατολή και σε πολεμικές αποστολές στον Ινδικό Ωκεανό. 

Μεταπολεμικά, εργάστηκε ως κρατικός γεωπόνος του Υπ. Γεωργίας στην Κέρκυρα αλλά το 1946-1948 μετέβη για εξειδίκευση στη Γεωργική Χημεία και την Οινολογία στη Γαλλία, στο Παρίσι και στο Μονπελιέ. Εκεί διαμόρφωσε τις πολιτικές του πεποιθήσεις.

Το 1950 αποσπάστηκε από την Κέρκυρα στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή της Αθήνας, στην οποία το 1953 τοποθετήθηκε μόνιμα ως βοηθός. Το 1963 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ κι ανέλαβε ως Επιμελητής το εργαστήριο Γεωργικής Χημείας.

Είχε τεράστιες γνώσεις, ποικίλα ενδιαφέροντα (μουσική, λογοτεχνία, αστρονομία, ιστορία), γνώριζε 12 γλώσσες (όλες τις δυτικές και σλαβικές, εβραϊκά και αραβικά) και μιλούσε τις οκτώ. 

Η ευρυμάθεια και η γλωσσομάθειά του ήταν παροιμιώδης. Στις επιστημονικές διατριβές και πραγματείες του, οι παραπομπές του σε αραβικά ή ρωσικά κείμενα ήταν συχνά στο πρωτότυπο, πανικοβάλλοντας τους μεταφραστές.

Για τις ανάγκες της διατριβής του επί υφηγεσία, στην οποία ανέπτυξε τις αρδευτικές συνήθειες των Αράβων στη Μεσοποταμία, μελέτησε μεσαιωνικά χειρόγραφα στο πρωτότυπο, ενώ έμαθε το σφηνοειδές αλφάβητο ώστε να κάνει συγκρίσεις με τις πρακτικές των αρχαίων Σουμερίων βασισμένος στις αυθεντικές επιγραφές!

Όταν ήρθε στην Αθήνα ο Ρώσος Γκαγκάριν, ο οποίος το 1961 υπήρξε ο πρώτος αστροναύτης, έσπευσε να τον συναντήσει στο ξενοδοχείο Μεγ. Βρετανία. Συνομίλησε μαζί του για αστρονομικά θέματα σε άψογα ρωσικά, και ο διερμηνέας έμεινε άφωνος μην μπορώντας να το πιστέψει. 

Ήταν πνευματώδης, συναρπαστικός δάσκαλος και ιδιαίτερα αγαπητός στους φοιτητές του. Ως χαρακτήρας υπήρξε λιτός, ανιδιοτελής, αυστηρός κριτής του εαυτού του, με κοινωνικές ευαισθησίες και βαθιά πίστη στη δημοκρατία.

Το σπίτι του στο Κολωνάκι ήταν ανοιχτό στους φοιτητές για συζητήσεις κάθε είδους: επιστημονικές, λογοτεχνικές, μουσικές, γεωπολιτικές, ιστορικές, αστρονομικές κ.ά. Αναφέρεται πως βοηθούσε οικονομικά φοιτητές που δυσκολεύονταν. Θεωρούσε πως η αξιοπρέπεια, η τιμιότητα και η ελευθερία στον ακαδημαϊκό χώρο ήταν απαράβατη αρχή.

Η στάση του αυτή προκαλούσε αντιδράσεις από καθηγητές παλαιών αρχών, για τους οποίους η σοβαροφάνεια ήταν προαπαιτούμενο, οι οποίοι δεν έχαναν ευκαιρία να τον ειρωνεύονται και να του βάζουν εμπόδια.

Συχνά τους έδινε πατήματα με τη στάση του, είτε συντεχνιακά όταν αποδείκνυε πως οι εργασίες τους ήταν κακές μεταφράσεις ξένων συγγραμμάτων είτε πολιτικά, όπως π.χ. όταν μετείχε στην μαραθώνια πορεία ειρήνης του Γρηγόρη Λαμπράκη, αν και δεν ήταν ενταγμένος σε κάποια πολιτική κίνηση.

Οικογένεια δεν δημιούργησε, κυρίως λόγω της άρνησης της μητέρας του για κάποιες υποψήφιες, με τις οποίες είχε περιστασιακές σχέσεις στα νεανικά του χρόνια.

Παλιοί φοιτητές περιγράφουν την αγωνία του, όταν επικράτησε η χούντα, για την τύχη σπουδαστών που είχαν συλληφθεί. Επίσης, θυμούνται τις συμβουλές που τους έδινε για αντιδικτατορικές δράσεις. Τον άνθρωπο αυτό στόχευσε ο χουντικός επίτροπος της Σχολής το 1969 και τον διέταξε να πάρει ενεργό μέρος στην εορταστική εκδήλωση για την 25η Μαρτίου, εκφωνώντας κάποια έτοιμη ομιλία. Αρνήθηκε και δεν πήγε καν.

Μετά την εορτή ανέλαβε να τον «συνετίσει» ο βάναυσος αστυνομικός Κωνσταντίνος Καραπαναγιώτης του «Τμήματος Πνευματικής Κινήσεως», δηλαδή του περιώνυμου «Σπουδαστικού» της Ασφάλειας. Μεταφέρθηκε στην οδό «Μπουμπουλίνας», στο στρατηγείο της Ασφάλειας, όπου υπέστη εξευτελιστική 24ωρη «ανάκριση» με ύβρεις και απειλές για φυλάκιση, εξορία ή απόλυση. «Είναι παλιός κομματικός, σκληρό καρύδι, πώς γίνεται να μας έχει ξεφύγει τόσο καιρό», αποφάνθηκε ο Διοικητής της Ασφάλειας Βασ. Λάμπρου.

Το πρωί της 28ης Μαρτίου 1969 (κάποιοι γράφουν της 29ης), ο Φραγκόπουλος βρέθηκε από τον βοηθό του Κώστα Δάλλα, πεσμένος πάνω στο γραφείο του στη Σχολή, δηλητηριασμένος με κυανιούχο κάλιο και με ένα σημείωμα στο χέρι: «Προτιμώ όρθιος να πεθάνω, παρά να ζω γονατιστός. Οι φίλοι μου ας μ’ εκδικηθούν». Μια φράση παρόμοια με τη ρήση του Μεξικανού επαναστάτη Εμιλιάνο Ζαπάτα: «Είναι καλύτερα να πεθαίνει κανείς όρθιος παρά να ζει γονατισμένος».

Να σημειωθεί πως ο Καραπαναγιώτης πήρε προαγωγή για το έργο του σε Αστυνόμο Β΄ κι αργότερα σε Αστυνόμο Α΄. Το 1976 καταδικάστηκε ως βασανιστής σε εξαγοράσιμη ποινή-χάδι 15 μηνών (12 στο εφετείο) κι αποτάχθηκε. Αλλά δεν χάθηκε, τον προσέλαβε ο Λάτσης ως προσωπάρχη ασφαλείας στις εγκαταστάσεις του Ομίλου του στην Τζέντα της Σ. Αραβίας, όπως κι άλλους αποταγμένους βασανιστές.

Αλλά ας επανέλθουμε στον Φραγκόπουλο. Η χούντα αποφάνθηκε πως αυτοκτόνησε λόγω σχιζοφρένειας.

Κι όμως, το 1976 στη δίκη των βασανιστών η φοιτήτρια το 1969 Πόπη Τζεμπελίκου κατέθεσε κατηγορηματικά: 

«Έχω χρέος απέναντι στον ίδιο και στην πολιτεία να πω για τον υφηγητή της Γεωπονικής Θεόφιλο Φραγκόπουλο ότι υπεύθυνος για τον θάνατό του είναι ο Καραπαναγιώτης. Στις 27.3.69 τον ανέκρινε και στις 28.3.69 βρέθηκε νεκρός».

Στην κηδεία του επιτράπηκε η παρουσία μόνο της μητέρας του, του γηραιού πρώην πρύτανη της Σχολής Νικ. Ρουσσόπουλου και δύο στενών βοηθών του. Παρά την απαγόρευση έδωσαν το παρόν και μερικοί φοιτητές του.

Οι συνθήκες του θανάτου του σύντομα έγιναν γνωστές από στόμα σε στόμα. Τις δημοσίευσε στο επόμενο φύλλο της η παράνομη εφημερίδα «Θούριος» της Αντιδικτατορικής Οργάνωσης Σπουδαστών «Ρήγας Φεραίος».

Παραθέτουμε τη δημοσίευση:

«Συνάδελφοι,

Ο επιμελητής της Γεωπονικής ΘΕΟΦ. ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ βρέθηκε νεκρός στο εργαστήριό του από εμβολή. Σημείωμα που άφησε, έγραφε: «Προτιμώ να πεθάνω όρθιος παρά να ζήσω γονατιστός. Οι φίλοι μου θα εκδικηθούν για το θάνατο μου». Δεν έχουμε κανένα λόγο να αποδεχτούμε ως αληθινή την εκδοχή της Χούντας περί αυτοκτονίας, δεδομένου ότι ο ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΙΧΕ ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΕΙ ΑΠΟ ΠΟΛΛΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ… 

Όπως και νάχουνε όμως τα πράγματα, εμείς οι φοιτητές βλέπουμε ξεκάθαρα τους υπεύθυνους -κι ας τρέμουνε οι τύραννοι-δολοφόνοι. ΝΑΙ / ΘΑ ΕΚΔΙΚΗΘΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΔΙΚΟ ΘΑΝΑΤΟ».

Μετά τη δικτατορία, με πρωτοβουλία παλιών φοιτητών και συναδέλφων του, η θυσία του έγινε ευρύτερα γνωστή και του αποδόθηκαν οι δέουσες τιμές. Αμέσως με την πτώση της χούντας ο Σύλλογος Φοιτητών Γεωπονικής υιοθέτησε την επωνυμία «Θεόφιλος Φραγκόπουλος».

Δημοσιεύτηκαν άρθρα γι’ αυτόν σε σπουδαστικά και γεωπονικά περιοδικά (Τριπτόλεμος, Αγροτική Επιθεώρηση κ.ά.), μεταξύ αυτών και του Ηλία Ηλιού στο περιοδικό Ταχυδρόμος. Ο ξάδερφός του λογοτέχνης Θεόφιλος Δ. Φραγκόπουλος σκιαγράφησε το χαρακτήρα του σε ένα «αυτοβιογραφικό» διήγημα στο περιοδικό «Νεοελληνικός Λόγος».

Ο φίλος του γεωπόνος Γιάννης Θ. Καλοπίσης δημοσίευσε μια πιο αναλυτική βιογραφία του. Το 1975 σε πάνδημη εκδήλωση τιμήθηκε από τη Σχολή με την τοποθέτηση αναμνηστικής πλάκας στο εργαστήριό του. Το 1983 δόθηκε το όνομά του στο αμφιθέατρο της Σχολής και το 1995 στήθηκε η προτομή του στο προαύλιο της Γεωπονικής, έργο του γλύπτη Θεόδωρου Παπαγιάννη. 

Κλείνω αυτό το σημείωμα με τα λόγια του παλιού πρύτανη της Σχολής και Ακαδημαϊκού μετέπειτα, Ν.Χ. Ρουσσόπουλου, κατά την πρώτη τελετή στη μνήμη του το 1975:

«Ο Θ. Φραγκόπουλος που ετίμησε την Σχολήν μας και ως αριστεύων φοιτητής της και ως υποδειγματικόν μέλος του διδακτικού της προσωπικού, είναι καθ’ όλα άξιος της μεγάλης τιμής των σημερινών αποκαλυπτηρίων.

Ο Φραγκόπουλος, ήταν μεθυσμένος, κυριολεκτικά, από το αθάνατο κρασί του εικοσιένα: μεθυσμένος από Ελευθερίαν. 

Η θυσία του εις το ιδεώδες της Ελευθερίας, που εβλάστησε και είναι από ανέκαθεν προσφιλής και σεβαστή στη χώρα μας… θα διαιωνίζη την μνήμην προς τιμήν όχι μόνο της Σχολής μας και του Έθνους, αλλά και όλων των αξίων του ονόματος ανθρώπων»

Θ. Μπελίτσος, 5/4/2021 

Σημείωση: το άρθρο βασίστηκε εν πολλοίς στο αφιέρωμα στον Θεόφιλο Κ. Φραγκόπουλο του περιοδικού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου «Τριπτόλεμος» (τ. 41/άνοιξη 2017).

Αφήστε μια απάντηση

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί.

X